bg.bg

मैले भने 'किन टोलाएकी?'
जबाफ आयो "तिमी अन्तै सल्कीएजस्तो लाग्यो"
मेले सोधे, "कसरी?"
"तिम्रो फेसबुक स्टाटस र इमेल पढेर"
मैले प्रष्ट्याए, "त्यो तिम्रो भ्रम हो"
उनी त्यसपछि सधै टोलाउन थालीन्
मैले फेरी सोधीन किन टोलाएकी?

उनले सोधीन् "आज किन बिशेष खुशी"
मैले भने, "आज मेरो घर उज्यालो थियो"
मैले थपे "लोडसेडिङमा पनि घर आज धपधपी बलेको छ"
उनले भनिन् "यो जुन हैन म हुँ"
मैले भने, "चिने, जसलाई मैले १० बर्ष अगाडि चुनेथे"

उनले हात जोडिन् "मलाई माफ गर"
मैले सोधे "किन?"
उनले भनिन्, "मैले फेरी तिम्रो स्टाटस र इमेल पढे"
मैले सोधे, "को को सँग सल्किएको थाहा पायौ?"
उनले भनिन् "म गलत रहेछु"
मैले भने, "म कहिल्यै गलत थिइन"
त्यसपछि उनी मेरो अंगालोमा बाँधिइन
हामी संसार जिते झै गरी लडिबुडी गर्यौ
अनि निदायौ ।

जेठ २७, २०६८, ललितपुर

Hindu celebrates MahaShivaratri, festival of goddess Mahadeve. During ShivaRatri Pashupati, auspicious place of #Hidu is full of devotees, Sadhu (Saint) and wanderer. Pictures below are taken in the eve of #Mahashivaratri in which Sadhu from different part of SouthAsia are seen in different looks and position, Enjoy.

̕तिमीलाई थाहा छ त्यो केटी को हो?̕
̕थाहा छ, उसको नाम सुमित्रा हो । थर परियार । पल्लोघरमा डेरा गरेर बसेको बर्षौ भयो । पद्मकन्या कलेजमा बिए तेश्रो बर्षमा पढ्छे ....̕
̕ओहोहोहो, मेरो बारेमा तिम्लाई त्यति थाहा छैन, त्यो कालिको बारेमा त्यत्रो इन्फर्मेशन? मैले माने, तिमी पुरुषहरु लभ गरुन्जेलमात्र ठिक पार्छाै, बिहेगरेपछि आफ्नो असलीयतमा आउछौ । मलाई अहिलेसम्म कस्ती राम्री भन्याछौ? त्यो चाँही काली, हिस्सी परेकी, बोल्ड, के के हो के के? हैन स्वास्नीको अगाडि त्यस्ता थर्डक्लास आइमाईको तारिफ गर्न कति पनि डर छैन है तिमीलाई ।̕

बिचमा केही समय स्थिर र सुमूधुर भएको हाम्रो लोग्ने स्वास्नीको सम्बन्धमा फेरी एकपटक बादल मडारिन थालेको थियो । रिचाले आज केही गरेपनि आफ्नो मुड बद्लेकी छैन । हेर्दा लाग्छ उ आज मलाई सजिलै छाड्नेवाला पनि छैन । छोरोको स्कुल बस आइसकेको थियो । छोरालाई पुर्याउन जानुको साटो यस्तो लाग्थ्यो, उ मसँग तयारीका साथ निहुँ खोज्न बसेकी छु, छोराको बस छुटेछुटोस् । हिजो राती किन निदाइन भन्ने कुरा अहिले बल्ल बुझ्दैछु । रिचा जति नै तनाव आएपनि मैले अठोट गरिसकेको छु, म होस गुमाउँदिन । केही दिन अगाडिमात्र बिपश्यनाको फाइदाको बारेमा पढेकोले होला मेरो सोचमा जसरी पनि बिपश्यना जाने अनि पुर्ण रुपमा आफुलाई बदलेर आउने दिनको मात्र प्रतिक्षा थियो । यही कुरा सल्लाह गर्ने बिचारमा थिए रिचासँग कहिले जाउँ? तर एकाएक सुमित्राको बिषय छिर्यो हाम्रो बीचमा । मैले बिपश्यना जाने मेरो योजना नसुनाउदै उसले ५ पटक भन्दा बढी मलाई त्यो केटीलाई लिएर घोचपेच गरिरहेकी थिई जसको बारेमा मैले सही कुरा बताए भने के होला हालत? मनको डर अनुहारमा नदेखाउनका लागि फ्रिडम एट मिडनाइटका पाना पल्टाउँदै छोरालाई हेरे, उ पनि आजित देखिन्थ्यो । मनमनै सोचे, ̕गल्ति मेरै हो त?̕
̕हो त? कसको हुन्छ? घरमा श्रीमती, छोराछोरी भको मान्छे, उनीहरुलाई दिने समय छैन, सुमित्राको भबिष्यको चिन्ता छ तिमीलाई ? हैन मलाई भन त को हो त्यो तिम्रो?̕
को भन्नु? कसरी भन्नु? नभनिकन कसरी बस्नु? कुनै पनि कुरा स्पष्ट नभन्नु पनि मान्छेलाई भ्रममा राख्नु हो । लोग्नेस्वास्नीका कैयौ झगडाहरु बिवाहेतर सम्बन्धलाई लिएर नै हुन्छ । मेरो सवालमा त यो हरेक महिना हुन्छ । के यसको अर्थ म घरबाहिर रमाउन बढी रुचाउँछु?
̕हेर मुकेश, अब चाँही अति भयो । यो ७ बर्षका बीचमा तिमी कहिल्यै सुध्रिएनौ । म मात्र सधै सहेर बस्दिन । अस्तिमात्र अब म सुध्रे भनेको मान्छे अहिले फेरी उही कुला । किन त्यो सुमित्रासँगको उठबस बढायौ? खोई मेरो प्रश्नको जवाफ? को हो त्यो सुमित्रा? हु इज सी? म त्यसलाई आज जान्याछु । कलेजबाट फर्कियोस् न, बाटामै आँखा फोरीदिन्छु, अनि थाहा पाउँछे अर्काको लोग्नेसँग सल्किनुको परिणाम । खुब मोजमस्ती सोचिरहेकी होली नी, जिन्दगीमा तिमीलाई त के कुनै पनि पुरुषलाई हेर्न नसक्ने गरी आज म त्यसलाई ठिक पार्छु, अनि थाहा पाउँछे ।̕
अब भने मैले मुख खोल्नैपर्ने बाध्यता महशुस गरे । ̕हेर रिचा, तिमी जे भन्दैछौ, सबै कुरा अनुमानको आधारमा भन्दैछौ । शंकाको भरमा भन्दैछौ । तिमीलाई केही पनि थाहा छैन, तिमी फेरी मलाई पहिलेकै जस्तै उही पुराना कुराहरुमा लाँदैछौ जुन मैले पहिले पनि स्पष्ट जवाफ दिइसकेको छु । फेरी तिमी किन?̕
̕आफैलाई सोधन किन? हिजोराती कता गइएको थियो? किन सँगै आइयो सुमित्रासँग? मैले फोन गर्दा म पार्टीमा छु भन्ने, पछि थाहा भो नी मलाई, पार्टी कस्तो र कोसँग रहेछ भन्ने कुरा?̕
̕बिश्वास गर रिचा, हिजो म पार्टीमै थिए ।'
̕अनि त्यो नकच्चरी?̕
̕उ पनि पार्टीमा थिई ।'
̕अब भयो, मैले धेरै सुन्नु छैन, त्यो कालिका बारेमा । तिमीलाई राम्ररी चिने । हिड छोरा, यो घरमा हाम्रो काम छैन । तेरा बाउलाई अरु केही चाँहिदैन रक्सी र केटी भए पुग्छ । हिड छिटो ।'
एकाएक ढ्याम्म बज्यो ढोका । गेटको आवाज पनि अरुदिनभन्दा कडै थियो । पाँच मिनेटको अन्तरमा भएको यस्तो घटनाले मलाई ९ बर्ष अगाडि पुर्यायो ।

̕तपाईले लाएको यो लुगामा अधिनायकबादीको गन्ध आँउछ । यस्तो छाडा भएर फेरी यो गाउँमा नछिर्दा राम्रो ।̕ हाफ जिन्स र टिसर्टमा गाउँमा एउटी अपरिचित केटी देखेपछि उसले भनि, ̕तपाई भोली नै यो गाउँ छोडेर जानोस्, नत्र हामी तपाईलाई कार्वाही गर्छौ ।̕ नसोचेको वातावरण आइलागेपछि रिचा झस्किई र डर–मिश्रित भावमा मलाई हेरी, यस्तो लाग्यो उ मसँग सहयोग मागिरहेकी छ । रिचालाई थाहा छैन उसलाई त्यो केटीले किन गाली गरी, त्यो केटी को हो? लुगा, अधिनायबाद, छाडापन, भोली नै फिर्ने, सायद रिचाको मथिंगल पुर्णरुपमा बिचलित हुनुपर्छ, उसको अनुहारमा मैले त्यस्तै भाव पढ्न सके ।
̕भुषण के हो यो? किन उनीहरुले मलाई गालि गरेका?̕ मैले रिचालाई एउटा कुनामा बोलाएर उनीहरु को हुन्? किन यसो भन्दैछन् भन्ने बताइरहँदा मलाई यस्तो लाग्यो रिचा अब झनै डराइरहेकी छ ।
नडराउ, मैले यहाँका केही साथीहरुलाई भेटिसकेको छु । अघि त्यो बाटोमा तिम्रो झोला मनपर्यो भन्ने केटो पनि यही कतै छ । उसले हामी को हौ, किन आएका भन्ने थाहा पाइसेको छ । आत्तिनुपर्दैन । हामी सुराकी हैनौ भन्ने कुरा उनीहरुले बुझेका छन् । त्यो केटी यहाँकी हैन, उसलाई पनि थाहा छैन हामी के गर्छौ? म त पहिले पनि यहाँ आएको हुनाले यो गाउँका अरुलाई पनि चिन्छु, डराउनु पर्दैन ।̕
त्यो रात रिचा अर्को खाटमा छटपटाएको प्रष्टै सुनिन्थ्यो । उ निदाउन सकिरहेकी थिइन । गाउँको बास दुई कोठामात्र भएको घर, एककोठामा घरबाला र अर्को कोठामा हामी सुत्नु त्यस क्षणको लागि असहज बाध्यता थियो रिचा र मेरा लागि । रिचाले कसरी बुझेकी थिई त्यो अप्ठ्यारोलाई कुन्नी? मेरो लागि भने यस्तो अनुभव नौलो थिएन । जिल्लाको प्रतिष्ठित एनजीओमा आइएनजीओको तर्फबाट काम गर्न जाँदा रिचा र म सहकर्मी थियौ । म सिनीयर भएपनि रिचा मेरा लागि समकक्षिजस्तै थिई, अर्थात साथी हुदै पछि उ नै मेरी श्रीमती बनि । सायद त्यो दिनको एउटा कोठा, दुईटा ओछ्यानको सुताई उसका लागि यस्तो क्षण बन्यो उसले मलाई बिश्वास गर्न सक्ने आधार भेटाई होला ।

̕सर तपाईलाई मैले बर्षौ पहिले केरुङको ओरालोमा हतास मनस्थितीमा भाग्दै गरेको देखेकी थिए । हामी पनि भाग्दै थियौ त्यो बेला । झाप्रेमा झन्डै भिडन्त भएपछि हामीले तपाईहरुलाई सुराकीको शंका गरेका थियौ, तर तुरुन्तै त्यो शंका असत्यमा परिणत भएको स्थितीमा हामीले तपाईहरुलाई भाग्नलाई रोकेनौ,̕ अपरिचित युवतीको एकोहोरो भट्याइले मलाई अनायासै उ प्रति तानीरहेको थियो । बर्षौ पहिलेको त्यो साँझ आँखै अगाडि नाँच्न थाल्यो, भाग्ने सुरमा एउटा महंगो लठ्ठि जुन मैले ठमेलमा किनेको थिए, हराएको थियो । जुत्ता च्यातिएको थियो । बल्लबल्ल एउटा घरमा पुगेर राती आठ बजे आलु उसिनेर खाएपछि हामी भोलिपल्ट बाटो लागेका थियौ केरुङ हुदै सोलुको सदरमुकाम सल्लेरी । त्यो दिन संझाउने त्यो केटीलाई मैले एकोहोरो हेरिरहे । उ रोकीने छाँटमा थिइन । बोल्दै थिइ, ̕तपाईहरुले बिहे गर्नुभएछ । तपाईको मिसेस रिचा जी हैन? हो वहाँलाई मैले एकदिन नराम्ररी गालि गरेकी छु, वहाँको लुगालाई लिएर । तपाईले थाहा पाउनु भयो?̕ मेरो अनुहारको भाव एकाएक फेरियो । मैले पत्याउन सकिन । आफुलाई चिमोटे । म बिपनामा नै थिए । संझे त्यो दिन र आजको यो क्षणलाई जोड्ने त्यो लामो समयको अन्तराललाई । कसरी यस्तो भयो नसोचेको दिन, नसोचेको क्षण, कल्पना नगरेको पस्थिती । फेरी एकोहोरिए त्यही काली, हिस्सिपरेकी युवतीतीर जतिबेला उ कसैको कुरा ध्यान दिएर सुनिरहेकी थिई । मैले उसलाई तलदेखि माथिसम्म हेरे । उसको लुगालाई हेरे । उसले गरेको मेकअप हेरे । उसको जिउलाई तलदेखि माथिसम्म स्क्यान गरेर हेरे । अनि फेरी संझे त्यो दिन जुन दिन रिचालाई उसले बेस्मारी थर्काएकी थिई । कस्तो अचम्म, मैले पत्याउन सकिन । म एकोहोरो उसलाई हेरिरहेको थिए । बोल्न खोज्थे ओठ हल्लिदैनथे । मुख सुकेजस्तो भयो । पानी माग्ने स्वर दविएको थियो ।
̕
वाइदवे, सर मेरो नाम सुमित्रा, सुमित्रा परियार । म पार्टीको युवादस्तामा आवद्ध छु । झुक्किनुपर्दैन । त्यो बेला र अहिलेको समयमा बर्षौको अन्तर छ । म त्यो बेला गाउँमा थिए, अहिले शहरमा छु, एउटा त्यस्तो शहर जहाँ संसारका सबै आधुनिक शहरका उपभोग्य बस्तुहरुमात्र हैन मान्छेहरु पनि खुल्लमखुल्ला बेचिन्छन् । शरिरको मोलमोलाई हुन्छ, अंगअंगको भाउ लगाईन्छ । मान्छेलाई बस्तुको रुपमा व्यवहार गरिन्छ । अलिहे म त्यही शहरमा छु, तपाईलाई मैले एकोहोरो रुपमा चिनेको हुनाले मलाई असजिलो लागेन कुरा गर्न । तर तपाई?̕
̕हैन हैन मलाई पनि ठिक छ । लामो समय, शहरको व्यस्तताले सझनेशक्ति समेत कमजोर बनाउँदो रहेछ । अब मैले चिने ।̕ सम्हालिदै मैले पनि बोल्नै पर्ने बाध्यता आइलागेको थियो ।
̕बाइदवे सर, म अहिले पत्रकारिता तालिम लिदैछु । पार्टीका लागि संचारक्षेत्रमा काम गर्छु । पिकेमा समाजसेवा पनि पढ्न थालेकी छु, बिएमा । तपाईजस्ता मान्छेको संगत गर्न मन छ । मलाई तपाईको नम्बर दिनोस् अहिले जान्छु पछि कुरा गर्छु । सर डन्ट माइन्ड है, देशलाई फेर्छौ भन्दै हिडेका मजस्ता कैयौ दिदी बैनीहरु अहिले म जस्तै फेरिएका छन्, देश चाँही कति फेरियो यो चाँही तपाईहरु नै जान्नोस् । बाई सर । फोन चाँही उठाउनोस् है ।̕
मैले फेरी पनि आफुलाई चिमोटे । त्यो म नै थिए । अनि पुर्ण रुपमा बिपनामा थिए । यताउति हेरे । नाङलो बेकरीमा चहलपहल थुप्रै थियो । एकछिन अगाडि सञ्चयकोष भवन ठमेल अगाडि सडकमा उभिएर खाएको स्वादीलो चिया फेरी खाँउखाँउ लाग्यो । कफि पाए त? गोजी छामे, नाङलोमा छिर्ने हैसियत थिएन आज । उ भने सरासरी होटल अन्नपुर्णतिर पसी । फोनमा झुन्डिएकी थिई उ । रिचाको फोन आएपछि म सरासर रत्नपार्क पुगेर चावहिलको टेम्पो समाते ।

कफिमा लिप्त म, बियर नभै नहुने सुमित्रा । हेर्दा शहरकी कुनै मोडर्न युवती भन्दा कम देखिन्नथी । कस्तो बाध्यता, उठबस बाक्लिन थालेपछि मैले पनि बियर शुरु गरे । चुरोट पनि चाहिन थाल्यो । हरेक दिनजसोको फोन र एसएमएस, हुदाँहुदै उसले अब मलाई फेसबुकमा एड गरि । रातीसम्म च्याट हुन थाल्यो । अफिसमा पनि मेरो काम गराईलाई लिएर सिनीयरहरुले प्रश्न गर्ने बेला आउन थालिसकेको थियो भने घरमा रिचाले ।
̕सर म काठमाण्डौ आएको चार बर्ष भयो । के गर्नु बाँच्नका लागि जहाँ जस्तो हावा चल्छ त्यतैतिर बहकीनुपर्ने रहेछ । म पनि यो शहरमा अभ्यस्त भैसके । त्यही भएर मेरो रुप यस्तो भएको । हेर्दा अचम्म लाग्यो होला है तपाईलाई? यो सब बाँच्नका लागि हो सर । मान्छेहरु मेरो बौद्धिकतालाई हैन, मैले समाजका लागि लडेको बिगतलाई हैन मेरो शरिरलाई हेर्छन् । मेरो आत्मालाई पढ्दैन, ज्यानको फिगर नाप्छन् । यस्तोमा मैले के चाँही गर्नुपरेको छैन । म जति बाहिर सुन्दर, हसमुख र पुठ्ठ देखिन्छु म भित्र त्यति नै खोक्रो छु सर । मेरो जीवन नरकमा छ । म हरेक दिन आफ्नो आत्मा बेचेर यो शहरमा शहरिया भएकी छु । सभ्य, सुन्दर र मोडर्न युवती भएकी छु । तर म जिर्ण छु, दिनदिनै जलेकी छु जसरी यो सलाईको काँटी सल्काएपछि यो चुरोट जल्छ ।̕ सुमित्राले यसो भन्दा उसले दुइवटा चुरोट भ्याइसकेकी थिई । मैले पनि एकबोटल गोर्खा बियर सिध्याएपछि रिचाको डरले पनि अर्को बोतल आँट्न सकेको थिइन । उसका अगाडि ठडिएका क्लार्जबर्गका दुई बोतल रित्तिइसकेका थिए । लाग्यो सुमित्रा आज उठ्ने मुडमा थिइन, न त मलाई नै जान दिन्थी ।

̕मलाई यो दलदलबाट मुक्त गर्नोस् सर । म पत्रकारिता तालिम र बिएको पढाई पुरा गर्नका लागि यो प्यारो शरिर बेच्न सक्दिन । म यो पेशाबाट वाक्क भैसके । तर मेरो अगाडि बिकल्प छैन । पार्टीले गर्ने सहयोगले मेरो लिपीस्टीकको खर्च धान्दैन । काठमाण्डौको महंगाई यहाँलाई थाहा छदैछ नी । म जागीर खान चाहान्छु । मलाई केही सहयोग गर्दिनुपर्यो । म यो समाजका लागि केही गर्न चाहान्छु, त्यसका लागि मलाई आत्मबल चाहिएको छ, शिक्षा चाहिएको छ ।̕

लामो र निरन्तरको उठबसपछि मैले उसलाई म बस्ने घर नजिकै एउटा सस्तो फ्ल्याटको व्यवस्था मिलाइदिए । महिला अधिकारको क्षेत्रमा काम गर्ने एउटा एनजीओमा सानोतिनो काम लगाईदिएको थिए । जसले गर्दा उ मसँग अरुभन्दा बढी नजिक थिई । भन्थी, म नै उसका लागि गडफादर हुँ । त्यसैले उसले मलाई चाहिनेभन्दा धेरै पटक फोन गर्ने, मेसेज पठाउने, चिया, कफिको बहाना बनाउने गरेकी थिई । यो अवधिमा उसमा आएको परिवर्तन थियो, उसले चुरोट र रक्सी चटक्कै छोडेकी थिई । उसका ओठहरुमा निरन्तर चुरोट पिउनेको जस्ता काला धब्बाहरु चाही बाँकी नै थिए, र पनि ओठमा हेरिरहँदा लाग्थ्यो सारै मादक छन मोरीका ओठ पनि । पहिलेजस्तो बिभिन्न अंगप्रत्यंग पुठ्ठ देखिने गरी लुगा नलाएपनि उ काली, हिस्सि परेकी र पहिले जस्तै बोल्ड थिई जुन बेला उसले रिचालाई लुगा, कपाल र हल्का मेकअपलाई लिएर गाउँ निकाला गर्न खोजेकी थिई ।

एकदिन चावहिल मित्रपार्कको टिम्मुर रेष्टुराँबाट सुमित्रासँग बाहिरिदै गर्दा रिचाकी साथी कल्पनाले देखेर पोल लगाएदेखि रिचा हाम्रो पछि लागेकी छन् । रिचा जसरी पनि यो कुरा थाहा पाउने दृढ अठोटमा छन् सुमित्रा र मेरो सम्बन्ध के हो? किन म उसलाई भेटिरहन्छु? मलाई हाम्रो सम्बन्ध बताउन गारो छैन तर डर मलाई यो छ की कसरी म भन्न सक्छु रिचालाई सुमित्रा त्यही केटी हो जसले तिमीलाई बर्षौ अघि तिमीले लाएको लुगालाई लिएर थर्काएकी थिई । कसरी सुनाउ रिचालाई सुमित्रा त्यही केटी हो जसले तिम्रो घुङग्रीएको कपाल काट्दिन्छु भनेर कैची लिएर आएकी थिई । सुमित्रा त्यही केटी हो जसले तिम्रा चिल्ला पिडुला र घुडामाथिको थोरै भाग देखेर उच्छृङखल र गतिछाडा आइमाइको आरोप लगाएकी थिई । कसरी भनौ त्यही केटी जसको नाम सुमित्रा हो आज मसँग निकटस्थमात्र हैन अन्तरंग बनिसकेको छु । छोरालाई बस चढाएर रिचा फर्किने बेलासम्म पनि मैले उत्तर पाएको थिइन र तत्कालै पाउने पनि थिइन होला ।

कुमारीपाटी, फागुन ८, २०६८

After being four days away from Kathmandu I returned today afternoon and attended a 'Social Media Surgery' organized together by B.P. Koirala Yuba Netritwa Bikash Manch and Equal Access in Kathmandu. Son and wife are gone to Biratnagar so I am alone homed now. I had gone to Bara on Sunday where I attended a District Project Advisory Committee (DPAC) meeting of Youth & Security project that is being implemented by the civil society consortium of International Alert, Youth Action Nepal and Equal Access Nepal since 3 years. This 3-year project is being implemented in 4 districts namely Kathmandu, Dang, Bara & Sunsari. DPAC is one of government provision that NGO should conduct in every project district. DPAC reviews the past performance of NGO's activities and suggests for future activities. DPAC is comprised of high-level district officers of Nepal government, Civil Society leaders and beneficiary. DPAC happens in regular interval - generally two time in a year.

Informal sitting with local friend of Birgunj Mr. Manoj has helped me get sense what the security situation of Birgunj is after SP Ramesh Kharel's tenure in Parsa. While he talks about situation after SP was handed over command as district police chief, situation got absolutely changed which has contributed assurance for people with high level of security & freedom to movement and to business. Manoj express his sincere thanks to SP Kharel for being 'GOD' for them in terms of providing general pubic with confidence of being safe and secure in spite of many challenges for years. No even single event with intend to criminal activities has been happened after SP Kharel being chief of Parsa district police. If something happens Kharel will be there in minutes to control over situation. That's why he has gain social respect from general public from Parsa. He has gain reputation from business community. Despite facing awkward treatment from senior politicians and criminal minds he has gain high level of faith from society so that none of the politicians are able to transfer his job to other district though they attempted many times. People says whatever he is doing he is doing with high moral and his activities are under the law of Nepal government that's why despite hardship he has support from general public and media.

Radio Makawanpur, Hetauda is entered in to it's 4 years of operation. It's semi popular radio station among many FMs operating in Hetauda for years. Led by the group of enthusiastic youth the team looks like they are creative in program making. They often interact with listeners get listeners sense on the programs that radio produces. Meaning they love to be participatory. When I make my visit to Hetauda I am invited by MD, station manager and team of producers/presenter share my experience about radio program making and hear them the challenges if they being a radio people are experiencing. I assume sharing own challenges to other also give people opportunity to get relief from them. It also the way to seek some way out from seniors. Again this time I am invited to share food with them which was arranged at the best Thakali Kitchen in Hetauda where I love to go. My good friend Sushil Pokharel, who is also the chair of the Board of Radio, leads ICT related company Susmit International in Kathmandu, who had been called by me from Birgunj on same day morning insisted me to interact with them like I did previously. Though I had to reach Souraha Chitawan to attend training program starting following day I had plan in mind that I should enter the radio to make me assured that they are broadcasting Radio Program Naya Nepal which EAN produces. Naya Nepal is given FM stations to broadcast it via their transmission. After the food my friend Bishnu Khatri who was also travelling with me gave some context on the youth & migration which was liked by producers and managers of radio as topic itself was found to be new for them. I also briefly talked about changing trends and techniques of radio production. I added on my current works about social media with special focus on how traditional media get benefit from the use of new media in my one way presentation. I like to do that whenever I get the audience. It's my passion and I have many things to share with people who want to be benefited by the opportunities that social media has offered us.

Visiting Radio Chitawan, Tandi gave me some time to interact with Amrita Mainali who is a Media trainer trained under the project that, on behalf of Equal Access International, I am implementing in Nepal. We came up with some ideas how to do the follow up training and by when. Bishnu also phoned Police Inspector based on Police training center chitawan to make sure that Inspector would come to facilitate session in the training 'Youth, Public Security and Justice & Gender.

Three days training on Youth, Security and Gender' in Souraha, Chitwan was joint initiative of three organization however it was administratively organized by Youth Action Nepal in which I had to facilitate few sessions. Training is participated by mix of participants representing different sectors ranges from political youth to media to social workers and student leaders. After doing sessions on Media, Advocacy, Conflict Sensitivity and advocacy messaging I returned back from the training and reach Kathmandu by afternoon and as soon as I arrived KTM I joined the Social Media Surgery that held today in Kathmandu.

Pictures are taken in the morning of February 8 from Terrace of Hotel Nature Heritage, Souraha, Chiton. Additional two photos at the bottom were taken in the evening same day.

अमेरिकी सीनेटमा एकबर्ष अगाडि नै सिनेटर प्रतिक लिहीले दर्ता गरेको बौद्धिक सम्पत्ति जगेर्ना सम्बन्धि कानून Protect Intellectual Property Act (PIPA) तथा ४ महिना अगाडि छलफलमा आएको उस्तै खाले अर्को कानूनी मस्यौदा अनलाइन मार्फत हुने चोरी तथा नक्कली कार्य नियन्त्रण Stop Online Piracy Act (SOPA) निर्णयमा पुग्नु अगाडि नै तुहियो । यही जनवरीको तेश्रो साता बहुमत सिनेटले सोपा र पिपाको बिपक्षमा उठेका सम्पुर्ण सवालहरु सम्बोधन नभएसम्मका लागि निर्णायक मतदान प्रक्रिया स्थगीत गरेपछि अहिले विवाद साम्य भएको छ । त्यसकै बिरोधमा २४ घण्टा ब्ल्याक आउट भएको इन्टरनेटमा इन्साइक्लोपेडिया मानिने विकिपेडिया अहिले पहिलेकै रुपमा चलेको छ । नेपाली अनलाइन सामाजिक सञ्जालमा समेत सोपा र पिपाको बिरोध भयो । भलै बुझ्नेले कति कुरो बुझेर बिरोध गरे ।
बिश्वका करौडौ नागरिक सदस्य भएको लोकप्रीय अनलाईन सामाजिक सञ्जाल ट्वीटरको बिरोधमा अहिले बिश्वमा इन्टरनेटका भित्ताहरु भरिएका छन् । अहिले पनि गुगल गर्यो भने इन्टरनेटका पानाहरुमा लोकप्रीय सामाजिक सञ्जाल ट्वीटरप्रति पोखिएका आक्रोसहरु ह्वार्रै देखिन्छन् । यसो हुनुको कारण थियो ट्वीटरले सार्वजनिक गरेको सूचनामाथिको बन्देज नीति । यो नीति अनुसार कुनै पनि देशले नचाहेका सूचना, सामग्रीहरु ट्वीटरले इन्टरनेटबाट हटाउन सक्नेछ । त्यस्ता सूचनाहरु उसले ट्वीटरबाट सदाका लागि मेट्नेछ । खुल्ला सूचना संस्कृतीलाई आत्मसात गरिरहेको नयाँ पुस्ताले त्यसलाई स्विकार्न सकेन अनि बिरोधका स्वरहरु चर्किए । प्रेस स्वतन्त्रताका पक्षमा काम गर्ने अन्तराष्ट्रिय संस्था रिपोटर्स विथाउट बोर्डस्ले त ट्वीटरको निर्णय सच्याउन आग्रह गर्दै ट्वीटरका कार्यकारी अध्यक्ष ज्याक डोर्सीलाई लामो खुल्ला पत्र नै लेख्यो ।
नेपाल सरकारले इन्टरनेट, खुल्ला सूचना संस्कृती, स्वतन्त्रता, स्वच्छन्दताको बिपक्षमा जारी हुन लागेका सोपा र पिपालाई कति नजिकबाट बुझ्यो कुन्नी अनि उसलाई ट्वीटरले गरेको निर्णय थाहा छ की छैन, तर यही मौका (संयोग) को सेरोफेरोमा सूचना जारी गर्यो यो देशका नागरिकहरु उनीहरुले नै चुनेका सरकारले दिन्न भनेका १ सय ४० प्रकारका सूचनाहरु माग्न पाउनेछैनन् । मागेमा पनि सरकार दिन बाध्य छैन भन्दियो । सरकारको निर्णयले खुल्ला समाज र सूचना स्वतन्त्रतामा बिश्वास गर्नेहरुलाई झस्कायो अनि चर्कियो बिरोधका स्वरहरु । र बिरोध अmभै चर्कनेवाला छ ।
यि माथिका तीनवटा उदाहरण फरक पृष्ठभुमिका हुन् यद्यपी आसय कताकता मेल खान्छ, त्यो सूचनामाथिको नियन्त्रण । र नै शंका गर्ने ठाउँहरु प्रशस्त छन् । जतिसुकै खुल्ला समाजको कुरा गरेपनि सूचनामा खुल्लापन विवादरहित छैन । हिजोआज सूचना शक्ति पनि हो । युद्ध जित्नका लागि कति सैनिकछन्, कति हतियार छन् भन्ने कुरा भन्दा पनि शत्रुपक्षको अवस्था थाहा पाउने सूचना संयन्त्रहरु के के छन् कति शक्तिशाली छन् भनेर हेरिन्छ अहिलेको बिश्वमा । संसारमा सबैको रक्षक, सबैभन्दा शक्तिशाली (पहिलेको समय थियो भने भगवान भन्थे मान्छेले) अमेरीकी सिनेटर र समर्थक, प्रायोजकहरुले पनि सोपा र पिपा जारी गर्ने कारणहरुमध्ये केही थिए उनीहरुले जारी गरेको सूचना, संयन्त्र र सिर्जनशीलता र खुल्लापनले अमेरीकीलाई गरिब र त्यही सूचना चोर्ने र दुरुपयोग गर्नेलाई धनि बनायो । कृति चोरो भयो, गलत किसिमका सूचनाको कारोबार धेरै भयो । सूचना नागरिकले उत्पादन गर्नथालेपछि आधिकारिता, बिश्वसनीयता तथा सन्तुलनमा प्रश्न उठ्यो त्यसैले नियन्त्रणको बिकल्प छैन भन्ने ठानियो । र त्यस्ता साइटहरुलाई अमेरीकामा जुनसुकै बेला बन्देज लगाउनुपर्छ भन्दै सोपा र पिपाको अविष्कार भयो ।
ट्वीटरको बिरोध गर्नेहरु मध्ये केहीले भने ट्वीटरको आसय उ संसारका सबै देशमा छिर्न चाहान्छ जसले गर्दा उसको एकछत्र राजमाथि कसैले धावा नबोलोस् । उ कुनै देशलाई चिढाउन चाहदैन । त्यसैले यस्तो निर्णय गर्यो । उपभोक्ताले सूचना आदान प्रदान गर्दा सञ्चालक धनि हुन्छ भने जतिधेरै उपभोक्ता उति धेरै धन । संसारमा जनसंख्याले धनि मुलुकहरुलाई चिढ्याउनु हुन्न भन्ने आशयले नै चीन भ्रमणको लगत्तै ट्वीटरले घोषणा गर्यो, सम्बन्धित देशले नचाहेका सूचनाहरु कसैले पनि सम्पे्रशण गर्न पाउदैन भन्ने आसयका बिरोधहरु पनि देखिए । गत साल अगाडि नै यस्तो निर्णय ट्वीटरबाट भएको भए त अरब क्रान्ति नै सफल हुने थिएन भन्ने स्वर पनि अहिले चर्को रुपमा उठ्न थालेको छ । किनभने अरबमा भएको परिवर्तनमा ट्वीटरको भुमिका अकाट्य थियो । यसरी चौतर्फी बिरोधको आसय हो भविष्यमा फेरी अरबमा जस्तो क्रान्तिमा ट्वीटरको सहभागिता हुनेछैन किनकी सम्बन्धित राष्ट्रले जुनसुकै बेला पनि त्यस्ता सूचनाहरु ट्वीटरबाट हटाउन सक्छ जुन उसलाई पाच्य हुदैनन् । ट्वीटरले त्यसलाई सहयोग गर्छ । जसले जसरी बिरोध गरेपनि सामान्य किसिमले बुझ्दा यसबाट के अर्थ लाग्छ भने जे मन लाग्यो त्यो कुरा ट्वीटरमा नलेख । घुमाउरो पारामा यसले नियन्त्रण नै बुझाउँछ ।
कुरा गरौ नेपालको । किन चाह्यो त नेपाल सरकारले सूचनालाई बर्गिकरण गर्न र गोप्य राख्न? सूचनाको हक सम्बन्धि ऐन २०६४ ले समेत बिशेष संवेदनशील भन्दै देशको सार्वभौमसत्ता, सुरक्षा, न्याय लगायत पाँचवटा बिषयका सूचनाहरुमात्र गोप्य राख्न सकिने प्रावधान राखेको अबसथामा अहिलेको सरकारले १ सय ४० किसिमका सूचनाहरु दिन सरकार बाध्य हुनेछैन भन्ने आसयको निर्देशिका जारी किन गर्यो? नागरिकले उत्तर मागिरहेकाछन् । अहिलेको निर्णय अनुसार अबदेखि ठुला बिकासे परियोजना, संसदिय निर्णय, महत्वपुर्ण तथा दिर्घकालिन महत्वका कुनै पनि निर्णय सम्बन्धि सूचनामा नागरिक तथा आम सञ्चार माध्यमकोृ पहुँचलाई बन्देज लगाइएको छ । प्रधानमन्त्रि तथा मुख्य सचिव भनिरहेकाछन् अहिलेको निर्देशिका सूचनाको हकसम्बन्धि कानूनको बिपक्षमा आएकै हैन । त्यसो भए सूचनाको हक सम्बन्धि कानूनले भनेको पाँचवटा क्षेत्रलाई बढाएर १ सय ४० पुर्याउन सरकार किन बाध्य भयो? सरकारले अहिलेसम्म स्पष्ट पार्न सकेको छैन ।
सूचना शक्ति हो । जोसँग धेरै सूचना छ उ शक्तिशाली हुन्छ अहिलेको दुनियाँमा । शासकहरु जहिले पनि सूचनामाथि नियन्त्रण गर्न चाहान्छन् । आफैलाई चुनेर पठाउने नागरिकहरु शक्तिशाली भएको मन पराउदैन । अहिले नेपाल सरकारका लोकप्रीय प्रधानमन्धिले गरेको अलोकप्रीय निर्णयले पनि यो तर्कलाई पुष्टि गर्न मद्दत गरेको छ । आन्दोलनमा उत्रिएका पेशाकर्मीहरु भन्छन् सरकार प्रेसमाथिको नियन्त्रण चाहान्छ । तर सूचनाको हकमाथिको बन्देजको सिधा असर प्रेसलाई मात्र हैन आम नागरिकको सूचना पाउने अधिकारलाई कुण्ठित गर्छ । हामीकहाँ अहिले प्रेसले नागरिक र सरकारका बीचमा बलियो पुलको भुमिका खेल्या भएकोले यसको पहिलो प्रहार प्रेसलाई परेको हो भन्ने बुझाइ गलत हैन । यद्यपी सरकारको कार्य नागरिक अधिकारको बिपक्षमा छ र यसले दिर्घकालिन रुपमा शासक सही जनता गलत भन्ने मान्यतलाई पुनःस्थापीत गर्छ । किनभने यो प्रावधान अनुसार एउटा नागरिक त्यस्तो सूचनाबाट बञ्चित हुन्छ जसले उ र सिंगो समाज र राष्ट्रको भबिष्य निर्धारण गर्दछ । जस्तै ठुला विकास परियोजना बारेको सूचना कसैले पनि माग्न पाउँदैन । यसको सोझो अर्थ नागरिकलाई दिर्घकालिन असर पार्ने परियोजनाहरु देशमा सञ्चालन हुदैछन् भने पनि कसैले थाहा पाउदैन । परिणाम जे होस् । किनकी जनताको भाग्यबिधाता सरकार नै हो । उसले जे गर्छ गलत गर्दैन भन्ने ठान्छ सरकारले ।
संसद भनेको नागरिकले चुनेका प्रतिनिधि भेला हुने थलो हो । देशको विकासलागि ऐन कानून बनाउने स्थान हो । देशको बारेमा बनिरहेका कानूनका बारेमा नागरिकलाई जानकारी हुन नपाउने? आफ्ना प्रतिनिधिहरुले के निर्णय गर्दैछन् नागरिकलाई थाहा हुन नपर्ने? अन्तराष्ट्रिय मानव अधिकार घोषणपत्रले अधिकारको रुपमा मान्यता दिएको सूचना अधिकारलाई राज्यले कुन हदसम्म नियन्त्रण गर्न खोजेको हो जसका बारेमा नागरिकले बुझ्नै नपाउने? यि तमान जिज्ञासालाई चित्तबुझ्दो उत्तर दिनुको साटो प्रधानमन्त्रि तथा मुख्य सचिवको रटान छ यो त कानूनले दिएको अधिकारभित्र बाटै गरिएको निर्णय हो ।
निर्णय जे भएपनि यसो गर्नुको आसयले महत्वपुर्ण अर्थ राख्छ । त्यसैले सरकारले चित्तबुझ्दो जवाफ सहित अहिले जारी गरेको प्राबधानलाई खारेज गर्नुको बिकल्प छैन । हैन भने सिंगो समुदाय यो कदमको बिरुद्धमा सडक आउनैपर्छ ।